Kaygıyı susturmak yerine anlamak
Kaygı çoğu zaman ortadan kaldırılması gereken bir arıza gibi görülür. Oysa çoğu danışanın anlattığı hikâyede kaygı, uzun süredir görmezden gelinen bir ihtiyacın sesidir.
Danışmanlık odasında en sık duyduğum cümlelerden biri şu: “Bu kaygıdan kurtulmak istiyorum.” Cümlenin arkasında çoğu zaman uzun bir yorgunluk var; kişi aylardır, bazen yıllardır kendisini tedirgin eden bir hisle yaşıyor ve artık onu tamamen susturmak istiyor.
Ancak süreç genellikle beklenenden farklı ilerliyor. Çünkü kaygı, ortadan kaldırılması gereken bir arıza değil; bize bir şey anlatmaya çalışan bir sinyal.
Kaygı nedir, ne değildir?
Kaygı, tehlike ihtimaline karşı bedenin ve zihnin hazırlık moduna geçmesidir. Bu hâliyle son derece işlevseldir: sınavdan önce hissettiğimiz gerginlik çalışmamızı sağlar, trafikte tetikte olmamız bizi korur.
Sorun, kaygının varlığı değil; süresi, şiddeti ve hayatı daraltma biçimidir. Kaygı şu durumlarda üzerinde çalışılması gereken bir başlığa dönüşür:
- Gerçek bir tehlike olmadığı hâlde sürekli tetikte olma hâli devam ediyorsa,
- Kişi, kaygı hissetmemek için hayatını daraltmaya başladıysa,
- Uyku, iştah ve konsantrasyon düzenli olarak etkileniyorsa,
- Kaygının kendisi de ayrı bir korku kaynağı hâline geldiyse.
Beden neyi anlatmaya çalışıyor?
Kaygı bedende konuşur. Kalp atışının hızlanması, göğüste sıkışma hissi, mide bulantısı, ellerin titremesi… Bunlar kişiye çoğu zaman “bir anda” gelmiş gibi hissettirir. Oysa beden genellikle uzun süredir sinyal veriyordur.
Görüşmelerde sıkça yaptığımız şey, bu sinyallerin ne zaman ortaya çıktığını birlikte incelemektir. Hangi ortamda, kimin yanında, hangi düşüncenin ardından yoğunlaştığını fark etmek; kaygının rastgele değil, belirli bir bağlam içinde ortaya çıktığını gösterir.
Kaygıyı anlamak, onun haklı olduğunu kabul etmek değildir. Ne söylemeye çalıştığını dinlemektir.
Kaygıyı susturmak neden işe yaramıyor?
Kaygıyı bastırmaya çalışmak, kısa vadede rahatlatır. Kaçındığımız ortama girmediğimizde, ertelediğimiz konuşmayı yapmadığımızda huzursuzluk hemen azalır. Ancak bu rahatlama, kaygının bir sonraki sefere daha güçlü dönmesini sağlayan bir öğrenmeye dönüşür.
Zamanla kişi, kaygı hissetmemek için gitgide daha fazla şeyden uzak durur. Sosyal alan daralır, sorumluluklar ertelenir ve kişi kendine güvenini kaybetmeye başlar.
Kaçınmanın üç yaygın biçimi
- Fiziksel kaçınma: Kaygı uyandıran ortamlara hiç girmemek.
- Zihinsel kaçınma: Konuyu düşünmemeye çalışmak, sürekli meşgul olmak.
- Güvenlik davranışları: Ancak belirli bir kişiyle ya da belirli bir eşyayla dışarı çıkabilmek.
Peki bunun yerine ne yapılabilir?
Danışmanlık sürecinde amaç, kaygıyı yok etmek değil; kişinin kaygıyla kurduğu ilişkiyi değiştirmektir. Bu genellikle şu adımlarla ilerler:
- Kaygının ortaya çıktığı durumları ve düşünceleri fark etmek,
- Bedendeki belirtileri tanımak ve onlardan korkmamayı öğrenmek,
- Kaçınılan durumlara küçük ve planlı adımlarla yeniden yaklaşmak,
- Kişinin kendine yönelttiği katı cümleleri gözden geçirmek.
Bu adımlar kulağa basit gelebilir; ancak tek başına uygulanması çoğu zaman zordur. Çünkü kaygı, kişiyi tam da bu adımları atmaktan alıkoymak üzere çalışır.
Ne zaman destek almalı?
Kaygı günlük hayatınızı, ilişkilerinizi veya iş düzeninizi belirgin biçimde etkilemeye başladıysa; ya da kaygıyla baş etmek için geliştirdiğiniz yollar artık işe yaramıyorsa, bir uzmanla çalışmak süreci belirgin biçimde kolaylaştırır.
Destek almak, baş edemediğiniz anlamına gelmez. Yalnızca, uzun süredir tek başınıza taşıdığınız bir konuyu birlikte ele almak anlamına gelir. Süreç hakkında bilgi almak isterseniz iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez.
